Bamadaba bamanankan daɲɛgafe / dictionnaire du Corpus bambara de référence
A-Z ɲíni Fr (i) *
ɛ ɔ ɲ ŋ ɲíni!

Z - z

Zafu→̌→ 4→n.prop/n : 0 →n.prop : 4→n : 0

n prop ABRABR, Zone d’Alphabétisation Fonctionnelle

Zakɔbu→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM ETRGJacob

Zamayiki→̌→ 2→n.prop/n : 0 →n.prop : 2→n : 0

n prop TOPJamaïque (pays).

Zan→̌→ 3→n.prop/n : 0 →n.prop : 3→n : 0

n prop NOM ETRGZhang Zangi (Zhang Qian, explorateur et doplomate chinois du 2 siècle av. J.-C.)

Zan→̌→ 104→n.prop/n : 0 →n.prop : 149→n : 0

n prop NOM MJean (pape Jean-Paul II 1920 - 2005).

Zàn NsànZàn; Nzàn.

n prop NOM MZan (prénom du 3e fils chez les Bambara).

Zàn NzànNsàn

n prop NOM M (nom masculin).

zàn sònsannsònsan; nsàn; zàn.

n lièvre jáàson.

1 • lièvre brun commun, Lepus capensis (dans les contes le lièvre est réputé astucieux, malin). sònsanbilennin.

2 • lièvre de Whyte, Lepus whytei. sònsanbugun.

Zanbɛzi→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop TOPZambèze (un fleuve en Afrique du Sud).

Zanbi→̌→ 21→n.prop/n : 0 →n.prop : 21→n : 0

n prop TOPZambie (pays).

Zancɛbugu→̌→ 15→n.prop/n : 0 →n.prop : 15→n : 0

n prop TOPZantiébougou (ville et commune, cercle de Bougouni, région de Sikasso).

zándarama→̌→ 27 zándaramu; zántaramu; zándarmu.

n gendarme


zándármú ~ zándáramú ‘gendarme’
consonnes marginales : z emprunté au français 2-30

zándarameri→̌→ 17

n gendarmerie

zándaramu zándaramazántaramu; zándarmu.

n gendarme

zándaramu zándarama

n zándarama; zándramu gendarme òlu dè nàna kɛ́ án bólo yé bì sá zándramu - kàramɔgɔ fáaramasi dúnan - àni pòlisiw pílasi. (La Geste de Ségou - L'Avènement de Da - 178) ETRG.FRA.

zándarmu zándaramazándaramu; zántaramu; zándarmu.

n gendarme

zándramu zándarama

n zándaramu; zándarama gendarme òlu dè nàna kɛ́ án bólo yé bì sá zándramu - kàramɔgɔ fáaramasi dúnan - àni pòlisiw pílasi. (La Geste de Ségou - L'Avènement de Da - 178) ETRG.FRA.

zànfala nsànfalansànfɛlɛ; zànfala; gànfɛlɛ; nkànfɛlɛ; nsànfalanfalan.

n maladie cutanéemaladie cutanée, pytiriasis versicolor, dartre (taches squameuses disséminées sur la peau). dà, kàbabilen.

Zangi→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 1→n : 0

n prop NOM ETRG

1 • Zhang. Zan (Zhang Qian, explorateur chinois, IIème siècle avant J.C.)

2 • Xuanzang. Ziyanki (Xuanzang, un moine bouddhiste chinois du 7 siècle qui a fait un voyage en Inde et en Arabie).

Zanikɔdugu→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 1→n : 0

n prop TOP (nom d'un village, région de Sikasso).

Zankarabala→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop TOPZankarabala (commune de Fallou, cercle de Nara, région de Koulikoro).

Zànkɛ́→̌→ 61→n.prop/n : 0 →n.prop : 61→n : 0

n prop NOM MNOM M (nom masculin).

Zankɛbugu→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 1→n : 0

n prop TOPZankèbougou (village, commune de Didiéni, cercle de Kolokani, région de Koulikoro).

Zantalini

n prop Gentalline Ni denfitini don, aw bɛ zantalini (gentalline) fara anpisilini kan (kilogaramu kelen o kilogaramu kelen, aw bɛ miligaramu 2 kɛ a la tile kɔnɔ).(Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

zantamisini

n gentamycine Bɛlɛnin (sɛbɛn ɲɛ Bɛlɛni ni kɔnɔnafɛnw foroko cili (farali)) Anpisilini ni zantamisini, ampicilline avec gentamycine,...(Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

zántaramu zándaramazándaramu; zántaramu; zándarmu.

n gendarme

zantiyani

n gentiane Ni safa don, aw bɛ wiyolɛ d zantiyani (violet de gentiane), ... (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

zánwiye zánwuyezánwiye Fr. janvier

n janvier

zánwuye→̌→ 20 zánwiye Fr. janvier

n janvier

Zapɔn→̌→ 42→n.prop/n : 0 →n.prop : 42→n : 0 Yapɔn

n prop TOPJapon (pays).

zaponɛ zapɔnɛzaponɛ Fr. japonais

n Japonais

zapɔnɛ→̌→ 0 zaponɛ Fr. japonais

n Japonais

zaradɛn

n jardin kɔ̀, nákɔ (...) Fasokanw labaarali kalan dakun bɛɛ la ; denlamɔyɔrɔw (zaradɛnw), baaradegekalansow ani kalansobaw la; (Kibaru 559, 2018) ETRG.FRA.

záwɛliji→̌→ 0( eau )

n eau de Javeleau de Javel

zayɛri Zayiri

n prop ABRABR, ZAER, Zone d’animation et d’expansion rurale

zayi→̌→ 3

n zaï (une technique culturale traditionnelle originaire d'Afrique de l'Ouest (Mali, Niger, Burkina Faso) aujourd'hui principalement pratiquée par la population du Nord du Burkina Faso (Yatenga). Elle y est réapparue dans les années 1980 à la suite des périodes de sécheresse connues dans l'ensemble du Sahel après avoir été plus ou moins abandonnée à la suite de périodes d'abondance (1950-1970), de l'éclatement des familles et de la mécanisation de la préparation des nouveaux champs).

Zayiri→̌→ 10→n.prop/n : 0 →n.prop : 10→n : 0

n prop TOPZaïre (pays, ancien nom de la RDC).

Zayiri→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 1 zayɛri

n prop ABRABR, ZAER, Zone d’animation et d’expansion rurale

Zebala→̌→ 7→n.prop/n : 0 →n.prop : 7→n : 0

n prop TOPZébala (village et commune, cercle de Koutiala, région de Sikasso).

zɛ́duuru jɛ́duuru

n chanfrein pattes blancschanfrein pattes blancs, cheval au chanfrein et aux pattes blancs

zɛ̀gɛlɛn sɛ̀gɛlɛnnsɛ̀gɛlɛn; zɛ̀gɛlɛn; sègelen; nsègelen.

n ver de Guinéever de Guinée

Zeguwa→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop TOPZégoua (ville, cercle de Kadiolo, région de Sikasso).

Zelabugu→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 1→n : 0

n prop TOPZielabougou (village dans la commune de Ouelessébougou, cercle de Kati, région de Koulikoro).

Zelandiya→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 1→n : 0

n prop TOPZealandia (continent partiellement submergé comprenant la Nouvelle -Zélande).

zɛli

n gel ka mabɔ ɲɔgɔn na ni mɛtɛrɛ kelen hakɛ ye, ka tɛgɛw ko ni safunɛ ye, walima ka zɛli hidoro alikɔliki k'u la, ani ka nunnabiri don. (Kibaru 581, 2020) ETRG.FRA.

zeluzili

n prop Gelusil Asipirini talen kɔfɛ, walasa a kana aw furu jeni jeni, aw bɛ a ta dumuni kɛ waati ka ji caman min a kan walima nɔnɔ walima furudimifura jilama kutu ɲɛ kelen i n’a fɔ maalɔkisi (Maalox) walima zeluzili (Gelusil). (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

zènerali→̌→ 52 fr : général

n général (grade militaire).

zènerali→̌→ 43

adj général

zèneralidebirigadi

n général de brigadegénéral de brigade 4 - Lakana minisiri: Zeneralidebirigadi Salifu Tarawele. (Kibaru 534, 2016, Minisiri kuraw) ETRG.FRA.

Zenɛri→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM ETRGJenner (Edward Jenner, médecin anglais qui a inventé le vaccin contre la variole).

zenɛsi

n genèse A ye jɔyɔrɔw fa Sɛki Umaru Sisɔkɔ ka filimu (siniman) fila kɔnɔ; n'o ye Siya ani Zenɛsi ye. (Kibaru 515, 2014) ETRG.FRA.

Zenɛwu→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop TOPGenève

Zɛngi→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM ETRGZheng (Zheng He, explorateur chinois de 14-15 siècles).

zèni→̌→ 2

n Source : Fr. génie militairegénie.militaire, génie militaire

zenitali

adj génital Kurukurubana min bɛ mɔgɔ dogoyɔrɔw minɛ, o kasaara ka bon kosɛbɛ. Tubabukan na, a bɛ wele « Hɛripɛsi zenitali ». (Kibaru 525, 2015) ETRG.FRA.

zɛnki

n zinc zinki Dugujukɔrɔnafolomafɛn wɛrɛw bɛ yen i n'a fɔ Ofalikini, Kiwuru, Pulɔn ni Zɛnki, Liɲiti ani Sisiti, ka laso ni farasu fara o kan, olu bɛɛ taamasiyɛnw yera Gawo marabolo kɔnɔ.(Kibaru n°527, 12/2015) ETRG.FRA.

zeran

n gérant kùnnasigibaa Ka jateminɛ ni sɛgɛsɛgɛli kɛ koperatifu ka baara taabolo bɛɛ kan n'a ɲɛkun bɛ dirɛkitɛri bolo, walima zeran. (Kibaru 494, 2013) ETRG.FRA.

Zerbo→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM CLZerbo

zɛ́rɛ nsɛ́rɛnsára; zɛ́rɛ.

n pastèquepastèque, Citrullus sp (sauvage ou comestible). cucu.

Zèrusàlɛmu→̌→ 21→n.prop/n : 0 →n.prop : 21→n : 0

n prop TOPJérusalem (ville d'Israël/Palestine).

Zesɛnki

n prop G5 Basigi sabatili jamana kɔnɔ an'a kɔkan o waleya dɔ ye jamana 5 jɛ sɔrɔdasikulu kɛrɛnkɛrɛnnen sigili ye senkan; n'o bɛ wele tubabukan na Zesɛnki Saheli (G5 Sahel). (Kibaru 552, 2018) ETRG.FRA.

Zesi→̌→ 2→n.prop/n : 0 →n.prop : 2→n : 0

n prop Zeus (dieu suprême de la Grèce ancienne).

Zeyinabu Jɛ̀nɛ́bàJɛ̀nɛbù; Jènebù; Jainab; Nsɛ̀nɛbú; Bájènebà; Jɛ̀nɛ́

n prop NOM F (Jɛ̀nɛ́ est une forme diminutive).

Zeyiya→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop ABRABR, GIA, Groupe islamique armé

Zezana-Gara→̌→ 2→n.prop/n : 0 →n.prop : 2→n : 0

n prop TOPSinzana-Gare (un village près de Ségou).

Zida→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM ETRGJudas

Zidani→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM ETRGZinédine Zidane (footballeur).

zido→̌→ 2

n judo

zifu→̌→ 0 zuifu; ziyifu Fr. Juif

n Juifjuif

Zigɛnshori→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop TOPZiguinchor (ville du sud du Sénégal).

zilɛ

n gilet O la, n'i ye Mali sɔrɔdasiw lajɛ, kɛlɛkɛminɛn girin minnu b'u bolo, olu kɔrɔlen don, wa u bɛ coron cɛncɛn kan; u caman bɛ yen fana yɛrɛtangalan t'u bolo, n'a bɛ fɔ o ma « zilɛ parabali ». (Kibaru 494, 2013) ETRG.FRA.

zimelazi

n jumelage fìlaninteriya Filaninteriya (Zimelazi), o bɛ Mɔti duguw ni Faransi dugu caman cɛ. (Kibaru 522, 2015) ETRG.FRA.

Zinbabuwe ZinbaweZinbabwe

n prop TOPZimbabwe (pays).

Zinbabwe ZinbaweZinbabuwe

n prop TOPZimbabwe (pays).

Zinbawe→̌→ 21→n.prop/n : 0 →n.prop : 21→n : 0 Zinbabwe; Zinbabuwe

n prop TOPZimbabwe (pays).

ziniyɔrɔ ziɲɔri

n ziɲɔri junior Samatasɛgɛ Ziɲɔriw, olu fana bɛ taaa Libi «Kani», k’a daminɛ marisikalo tile 18 ka se awirilikalo tile 2 ma, san 2011.(Kibaru, n°467) ETRG.FRA.

zinki

n zinc zɛnki Dumuni nafamafɛn minnu bɛ wele tubabukan na witamini A, potasiyɔmu, kalikɛri ani zinki, olu bɛ jekisɛ la.(Kibaru 494, 2013) ETRG.FRA.

ziɲɔri→̌→ 16

n junior

zipisi

n gypse Musow y'a jira, k'olu ye zipisi don ka fara farafinnɔgɔ kan.(Kibaru 536, 2016) ETRG.FRA.

zipu→̌→ 3 jupu; jipu Fr. jupe

n jupe jàso.

zìra nsìrasìra; sùla; zìra.

n cuivre jaunecuivre jaune kiwuru, dɛ̀ɲɛ.

Ziyanki→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM ETRGXuanzang Zangi (Xuanzang, un moine bouddhiste chinois de 7 siècle qui a fait un voyage en Inde et en Arabie).

Ziyɛli→̌→ 0

n arachide JL24arachide JL24 (sorte d'arachide, type JL24).

ziyifu zifuzuifu; ziyifu Fr. Juif

n Juifjuif

ziyifu zuyifu

n zuyifu; zuifu Juif, Juif, juif yàhudiya, zifu Zuyifuw ye siya dɔ ye, an b'a fɔ u ma yahudiyaw walima banisiralakaw.(Kibaru 538, 2016) ETRG.FRA.

zizeman

n jugement kíiritigɛ, kíiri, sàriyatigɛ Mali sariya la, ni kalo kelen tɛmɛna kasɔrɔ bangebaaw ma taa u den ka wolosɛbɛn labɛn, a laban na «Zizeman» de bɛ ɲini a ye. (Kibaru474 2011) ETRG.FRA.

zɔ̀fɔn nsɔ̀fɔnzɔ̀fɔn.

n herbe Corchorus spherbe Corchorus sp (plantes adventices, 0,6-1,5 m).

zofore zoforɛzofɔrɛ; zofore.

n Administration des Eaux et ForêtsAdministration des Eaux et Forêts

zoforɛ→̌→ 1 zofɔrɛ; zofore.

n Administration des Eaux et ForêtsAdministration des Eaux et Forêts

zofɔrɛ zoforɛzofɔrɛ; zofore.

n Administration des Eaux et ForêtsAdministration des Eaux et Forêts

zɔfɔrɛ zoforɛ

n Administration des Eaux et ForêtsAdministration des Eaux et Forêts Mɔ̀gɔw kúmana ò yɛ̀rɛ̂ kàn kósɛbɛ, ò kɔ́fɛ̀ ká kúma ozoforɛ kó kàn. Ozoforɛ y'án dègun !... (Traoré, Hinɛ nana III.01) ETRG.FRA. ozeforɛ; ozoforɛ

Zogbelemu→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM CLNOM CL

Zɔgɔfina→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 1→n : 0

n prop TOPZogofina (village du Vieux Ségou).

zomɛtɛrɛ

n géomètre Zomɛtɛrɛw, n'o ye dugukolosumanaw ye, olu caman ka baara tun jɔra. (Kibaru 535, 2016) ETRG.FRA.

zón nsónzón.

n rouille nsón dára mùru ìn ná ce couteau est rouillé

Zonba→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop TOPZomba (ville du Malawi, capitale du pays jusqu'à 1974).

zóni→̌→ 17 zɔ́ni Fr. zone

n zone

zɔ́ni zónizɔ́ni Fr. zone

n zone

zɔ́ni zóni

n zɔ́ni zone jagokɛla don Zoni Endisiriyɛli la Bamakɔ (Kibaru n°527, 12/2015) Ofisi di Nizɛri sigida ka bon kosɛbɛ. A tilalen don k'a kɛ sigida duuru ye; o sigidaw bɛ wele ko « zɔniw ». O dugu dɔw ye Kolongo Ɲɔnɔ, Molodo, Ntenbugu, ani Kurumari ye.(Kibaru 345, 2000) ETRG.FRA.

zɔnki

n jonque O waatiw la, Zɛngi Hi tun b'a ka taamaw kɛ kurunba min kan, o tun bɛ wele ko Zɔnki.(Kibaru 548, 2017) ETRG.FRA.

Zɔrizi→̌→ 2→n.prop/n : 0 →n.prop : 2→n : 0

n prop TOPGéorgie (pays).

Zɔrɔzi→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM ETRGGeorges

Zoze→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop NOM ETRGJosé (José Eduardo dos Santos, président d'Angola, 1979-2017).

Zú ÙsmánìUsmana; Usumana; Usmane; Usumani; Sumana; Zumana; Sumanɛ; Nsumanɛ

n prop NOM M (nom masculin).

zú→̌→ 1 Fr. joug

n joug (des animaux de trait).

zuifu zifuzuifu; ziyifu Fr. Juif

n Juifjuif

zuifu zuyifu

n ziyifu; zuyifu Juif, Juif, juif yàhudiya, zifu Zuyifuw ye siya dɔ ye, an b'a fɔ u ma yahudiyaw walima banisiralakaw.(Kibaru 538, 2016) ETRG.FRA.

zùluye→̌→ 21

n juillet


zùlùyé ‘juillet’
consonnes marginales : z emprunté au français 2-29

Zumana ÙsmánìUsmana; Usumana; Usmane; Usumani; Sumana; Sumanɛ; Nsumanɛ; Zú

n prop NOM M (nom masculin).

Zuriki→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 1→n : 0

n prop TOPZurich

zúrunali→̌→ 1 Fr. journal

n journal dónkibarubɔla, kùnnafonisɛbɛn, làkalitasɛbɛn.

zusitisi

n justicejustice, de justice dezusitisi tílennenya Kiiritigɛsoba wɛrɛ min bɛ yen, o ɲɛsinnen bɛ peresidan ni minisiriw ma. O bɛ wele tubabukan na hɔtikuru dezusitisi. (Kibaru 522, 2015) ETRG.FRA.

Zuwanɛsiburugi→̌→ 1→n.prop/n : 0 →n.prop : 1→n : 0

n prop TOPJohannesbourg (ville d'Afrique du Sud).

zuwɛn

n joint Dɔrɔgu suguya min bɛ wele zuwɛn n'o ye kanabi ye tubabukan na, o bɛ dun don cɛya julafalaka la.(Kibaru 548, 2017) ETRG.FRA.

zùwɛn→̌→ 14 Fr. juin

n juin

zuyifu

n ziyifu; zuifu Juif, Juif, juif yàhudiya, zifu Zuyifuw ye siya dɔ ye, an b'a fɔ u ma yahudiyaw walima banisiralakaw.(Kibaru 538, 2016) ETRG.FRA.

zuzi

n juge Nka, kiiritigɛla (n'o ye zuzi ye), o fana bɛ se k'i ban ko segin ka kɛ kiiri kan tuguni k'a da kiiri tigɛcogo lahalayaw kan sariya kɔnɔ.(Dibifara n°15, 2003) ETRG.FRA. kíiritigɛla, sàriyatigɛla.