Bamadaba bamanankan daɲɛgafe / dictionnaire du Corpus bambara de référence
A-Z ɲíni Fr (i) *
ɛ ɔ ɲ ŋ ɲíni!

Ɛ - ɛ

ɛ́→̌→ 255

intj ah!ah! , áà (interjection de surprise joyeuse, d'admiration). ɛ́ ! nìn ka cá dɛ́ ! eh ! ça c'est trop !

ɛ̀ àlêɛ̀.

pers 3SG EMPH3SG EMPH, il, elle, le, la, lui, en, y, son, sa, ses (pronom de la 3e personne singulier, emphatique). Ncí kó : àle fɔ́lɔ dè bɛ́ à dàntígɛ Nci dit que c'est lui qui va s'expliquer en premier

ɛ̀ ɔ̀

prt ainsiainsi, alors, or

ɛ̀ɛ→̌→ 218

intj pas possible!

1 • pas possible! hà (étonnement).

2 • eh (réponse à un appel).

ɛ̀ɛ→̌→ 0

intj euheuh, heu (mot d'hésitation).

ɛ̀hɛ́→̌→ 10 hɛ̀ɛ́

intj ohéohé, holà (interjection servant à interpeller quelqu'un).

ɛkisitansilini

n prop Extencilline (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

ɛkitari hɛkitari

n hectare jírikɔnɔ, tari, táari Diyon musow (...) bɛ wuli juma o juma kabini donon kanɲɛ fɔlɔ, k'u kunda Usumani ka jiriforo kan, o min bɛ ɛkitari kelen bɔ (Kibaru facebook 31/8/2022) ETRG.FRA.

ɛkitomɛtɛrɛ

n hectomètre ETRG.FRA. kɛ̀mɛmɛtɛrɛ.

ɛkizamɛn

n examen kɔ́rɔbɔli Ŋunuŋunukan cayalen bɛ ɲinan ɛkizamɛnw kunkan, n'o ye lakɔliw kiimɛniw ye. (Kibaru 488, 2012) ETRG.FRA.

ɛkɔliso( école maison ) làkɔlisoɛkɔliso.

n école kàlankɛyɔrɔ, kàlanyɔrɔ, làkɔli.

ɛ́lajì álajìlájì; ɛ́lihajì; hájì; ɛ́li hájì; ɛ́lajì.

n hadjihadji, hadj (musulman qui a fait le pélerinage à la Mecque).

ɛ̀lɛ́→̌→ 4

intj pouah buruuu, tú (interjection de mépris).

ɛlɛɛ→̌→ 1

intj eh bieneh bien, alors áyìwa (une conséquence naturelle).

ɛ́li hájì álajìlájì; ɛ́lihajì; hájì; ɛ́li hájì; ɛ́lajì.

n hadjihadji, hadj (musulman qui a fait le pélerinage à la Mecque).

ɛ́lihajì álajìlájì; ɛ́lihajì; hájì; ɛ́li hájì; ɛ́lajì.

n hadjihadji, hadj (musulman qui a fait le pélerinage à la Mecque).

ɛndepandan

n indépendant Kidali dugu yɛrɛ kɔnɔ, Ɛndepandanw ye yen depite 3 ta ka bɔ Ɛripeyɛmu/RPM ni Iyɛride/URD ɲɛ kan ni 65% sɔrɔli ye. (Kibaru 502, 2013) ETRG.FRA.

ɛndisi

n indice baarakɛla minnu tun tɛ ɛndisi 1382 kɔnɔ ... (Kibaru 585, 2021) ETRG.FRA.

ɛndisirɛli ɛndisiriyɛli

adj industriel endisiriyɛli; ɛndisiriyɛli jagokɛla don Zoni Endisiriyɛli la Bamakɔ (Kibaru n°527, 12/2015) O sen fɛ, Peresidan Amadu Tumani Ture y'a jira k'a fɔ ko a n'a ka gofɛrɛnaman mɔgɔw bɛna u teliya walasa ka ɛndisirɛlikow don bala kosɛbɛ an ka jamana kɔnɔ. (Fasokan, 2009 08) ETRG.FRA.

ɛndisiri

n industrie ɛndisitiri M GORIBACEWU ye jòyòròba di a ka jèmukan kònò baarakèminènw jurudonni n'u singali la cikè ni èndisiri walew la.(Irisila kunnafonisɛbɛn, 1988 08) Sukarodilan izini « Agoro Ɛndisitiri » ye taari 696 labɛn k'o sɛnɛ; (Kibaru 516, 2016) ETRG.FRA.

ɛndisiriyɛli

adj industriel endisiriyɛli; ɛndisirɛli jagokɛla don Zoni Endisiriyɛli la Bamakɔ (Kibaru n°527, 12/2015) O sen fɛ, Peresidan Amadu Tumani Ture y'a jira k'a fɔ ko a n'a ka gofɛrɛnaman mɔgɔw bɛna u teliya walasa ka ɛndisirɛlikow don bala kosɛbɛ an ka jamana kɔnɔ. (Fasokan, 2009 08) ETRG.FRA.

ɛndisitiri ɛndisiri

n industrie ɛndisiri M GORIBACEWU ye jòyòròba di a ka jèmukan kònò baarakèminènw jurudonni n'u singali la cikè ni èndisiri walew la.(Irisila kunnafonisɛbɛn, 1988 08) Sukarodilan izini « Agoro Ɛndisitiri » ye taari 696 labɛn k'o sɛnɛ; (Kibaru 516, 2016) ETRG.FRA.

ɛ́ndiyɛn→̌→ 4

adj indien

ɛ́ndiyɛn→̌→ 7

n Indien

ɛnfirimeri

n infirmerie Jɛkulu caman fana bɛ yen, olu ye furakɛlikɛyɔrɔw (Ɛnfirimeri) dayɛlɛ. (Kibaru 523, 2015) ETRG.FRA.

ɛnfirimiye

n infirmier básikɛla, dɔ̀gɔtɔrɔ, fúrakɛla Mɔgɔ filanan min sara Ebola bana fɛ, o tun ye kɛnɛya tigilamɔgɔ dɔ ye min bɛ wele tubabukan na Ɛnfirimiye; n'o ye dɔgɔtɔrɔ misɛnnin dɔ ye. (Kibaru 514, 2014) ETRG.FRA.

ɛnfo

n info Faransijamana na kunnafonidiyɔrɔ min bɛ wele Faransi Ɛnfo, o ye ɲininkali kɛ Kirisitini Usuziyu la.(Kibaru 504, 2014) ETRG.FRA.

ɛnfɔrimatiki ɛnfɔrɔmatiki

n ɛnfɔrɔmatiki informatique O kunnafonifɛɛrɛ kuraw ye, ɛnfɔrɔmatiki, ɛntɛrɛnɛti, jufakɔnɔtelefɔni, tabulɛtiw an'olu ɲɔgɔnnaw. (Kibaru 549, 2017) ETRG.FRA.

ɛnfɔrɔmatiki

n ɛnfɔrimatiki informatique O kunnafonifɛɛrɛ kuraw ye, ɛnfɔrɔmatiki, ɛntɛrɛnɛti, jufakɔnɔtelefɔni, tabulɛtiw an'olu ɲɔgɔnnaw. (Kibaru 549, 2017) ETRG.FRA.

ɛnperiyalisi

n impérialiste Nka u ka kèwale jugu ninnu si ma kè u jènyògòn juguw kò, n'o ye ènperiyalisiw ye, minnu bè mugu ni kisè d'u ma, k'u jò u kòkòrò u ka subahana baaraw la. (Faso kumakan, 1982) ETRG.FRA.

ɛnpɛriyalismu

n impérialisme Nafoloɲinijamanaw kɔnɔ, nafolotigiw ka nata bɛ jamana nafasɔrɔsiraw bɛɛ kan. (...) U b'o ɲini cogo bɛɛ la; n'u dɛsɛra, u bɛ marifa ta k'o jamana kɛlɛ. U ye Afiriki mara ten de. A bɛ fɔ o de ma ko « ɛnpɛriyalismu ». Ale de bɛ na ni diyagoyafanga sigili ye jamana tɔw kunna; (Jama 08, Dunbuya, Faantan ka miiriya) ETRG.FRA.

ɛnpirimeri

n imprimerie gafe minw bòra kosa in na, ènpirimeri kase keyita la, olu ye misali fòlòw ye. (Kibaru n°65, 1977) ETRG.FRA.

ɛnsipɛkitɛri

n inspecteur ɛnsipɛtɛri Olu ka ɲɛmɔgɔba, Ɛnsipɛkitɛri Zenerali Bubakari Baba Jara, ale ko a tɛ peresidanya ɲini bilen siɲɛ fila.(Kibaru 549, 2017) ETRG.FRA.

ɛnsipɛtɛri

n inspecteur ɛnsipɛkitɛri Mɔgɔ 9 ninnu ni Ɛnsipɛtɛri polisi Usumani Fanɛ tun bɛ kaso la ɲɔgɔn fɛ, nka o ma sɔn ka boli. (Kibaru 525, 2015) ETRG.FRA.

ɛnsulini

n insuline Mɔgɔ dɔ jolila sukaro hakɛ bɛ se ka dɔgɔya ni o ye a sɔrɔ a bɛka fura ta min tɔgɔ ɛnsulini (insuline) walima sukarodunbana fura wɛrɛ, ani ni a ka fura tata hakɛ ka ca, a tɛ dumuni kɛ ka ɲɛ, a bɛ fangalabaara baaraw kɛ kojugu, ni a bɛ mɛn ka a sɔrɔ a ma dumuni kɛ walima ni a bɛ dɔlɔ min. (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

ɛntegirisi

n intégriste N'u m'a fɔ k'i ye « Ɛntegirisi » ye, u b'a fɔ k'i ye « terorisi » ye. Nin bɛɛ ye dansagonmɔgɔw ko ye. (Kibaru 499, 2013) ETRG.FRA.

ɛntɛrɛnɛti ɛntɛrinɛtiɛntɛrɛnɛti.

n Internet

ɛntɛrinasiyɔnali

adj international ɛntɛrinasɔnali Hali sisan, n bɔra ka Bariseloni ni Ɛntɛrinasiyɔnali ka ntolatan lajɛ. (Fasokan, 2010/04) ETRG.FRA.

ɛntɛrinasɔnali ɛntɛrinasiyɔnali

adj international ɛntɛrinasiyɔnali Hali sisan, n bɔra ka Bariseloni ni Ɛntɛrinasiyɔnali ka ntolatan lajɛ. (Fasokan, 2010/04) ETRG.FRA.

ɛntɛrinɛti→̌→ 100 ɛntɛrɛnɛti.

n Internet

ɛnzeniyɛri

n enzeniyɛri ingénieur Enzeniyɛri don forobayɔrɔw jɔli sira kan. (Kibaru 534, 2016) ETRG.FRA.

ɛpisɔmu

n sel d'Epsomsel d'Epsom, sulfate de magnésium Ɛpisɔmu kɔkɔma, Sels d’Epsom (maɲeziyɔmu silifatilama, sulfate de magnésium): kɔnɔmagayalan ani ŋɛɲɛfura:... (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

ɛ́reni ɛ́rɛniéreni; érini; ɛ́reni.

n hernie érini, káliya.

ɛ́reni érini

n érini hernie káliya, ɛ́rɛni A fisa ka ka furudimi furakɛ kabini a daminɛ. Ni o tɛ a bɛ se ka basi bɔn jugumanba lase a tigi ma walima ɛrini. (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) Farikolo yɔrɔ dɔ farali k'a kɔnɔfɛn npurugutu ka bɔ o wo fɛ, o bana de bɛ wele tubabukan na ereni (hernie). (Kibaru 550, 2017) ETRG.FRA.

ɛ́rɛni→̌→ 0 éreni; érini; ɛ́reni.

n hernie érini, káliya.

ɛ́rɛsi→̌→ 0

n herse hɛrɛsi.


ɛ́rɛsi (herse)
photo Valentin Vydrine

ɛrɛtɛrɛti eretɛrɛtiɛrɛtɛrɛti.

n retraiteretraite, pension dògotu, káluwa, sɛ̀gɛnnabɔ́, pansɔn.

ɛrɛtɛrɛti eretɛrɛti

n retraite dògotu, káluwa, sɛ̀gɛnnabɔ́ eretɛrɛti A bɛ ɛrɛtɛrɛti la sisan. (Traoré, Hinɛ nana, III,0) Tubabubaarakɛla minnu bolobɔra (ka taa sɛgɛnnabɔ la) n'o ye eretɛrɛti ye, olu bɛ wari min ta, a bɛ fɔ o de ma pansɔn.(Kibaru 538, 2016-11) ETRG.FRA.

ɛrɛyɔn

n rayon Kasɔrɔ k'a ta dugukolo cɛmancɛ la ka n'a dawolo la n'o ye dugukolo Ɛrɛyɔn ye, o ye kilomɛtɛrɛ 6400 ye. (Kibaru 477, 2012) ETRG.FRA.

ɛ̀rɛzɛn→̌→ 3

n raisin tùbabunpegu.

ɛrigometirini

n ergométrineergonovine ɛrigonowini Nin fura ninnu bɛɛ ositosini, mizopɔrɔsitɔli , ɛrigometirini (ergométrine) a dɔnnen don ni ɛrigonowini ye (ergonovine) bɛ denso n’a joli siraw kolo gɛlɛya. (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

ɛrigonowini

n ergonovineergométrine Ni ɛrigonowini (ergonovine), ositosini (ocytocine), walima mizopɔrɔsitɔli (misoprostol) bɛ aw bolo kɔrɔ, aw bɛ o pikiri kɛ jibaatɔ la. (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

ɛrigotamini

n ergotamine Walima aw bɛ se ka ɛrigotamini kisɛ ɲini kafeyini bɛ min na (ergotamine +caffeine), uzinitigi ka tɔgɔ dalen Kafɛrigoti, Cafergot (sɛbɛn ɲɛ Ɛrigotamini, ergotamine). (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

ɛripɛsi hɛripɛsi

n herpès hɛripɛsi Kurukurubana min bɛ mɔgɔ dogoyɔrɔw minɛ, o kasaara ka bon kosɛbɛ. Tubabukan na, a bɛ wele « Hɛripɛsi zenitali ». (Kibaru 525, 2015) ETRG.FRA. kùrukuru, súfɛfarigan.

ɛseke

prt est-ce queest-ce que kɔ̀rí ee Seku Maru ɛseke ni Seku Maru ka kɛlɛ tun ye n ka farin ye ten cɛw bɛ n bolo n ka farin, maa tun ye se Segu la wa ? (M'Baba Diallo, Les conquêtes d'El Hadj Omar ) ETRG.FRA.

ɛsikadrɔn

n escadron 9. Ɛsikadrɔn-Kuntigi Suleyimani Yakuba Sidibe: Jamanaw Sirataama Setigi. (Jɛkabaara n°65, 1991) ETRG.FRA.

ɛsikirimu

n escrime Eziputi jamana ye ŋanaminɛ ŋana ye Ɛsikirimu na : Ɛsikirimu ye murulakɛlɛ ye.(Kibaru n°530, 2016) ETRG.FRA.

ɛ́sikoro→̌→ 0 Fr. escroc

n escroc kàratukaratumɔgɔ, nánbarakɛla, yúru.

ɛsipaɲi→̌→ 1

n espagnol

ɛsipaɲikan→̌→ 3( espagnol cou )

n langue espagnolelangue espagnole

ɛsipuwari

n espoir hákili, jìgila, jìgi O kɔfɛ a bilala Kadew kunna san 1995; ka « Ɛsipuwariw » degelikaramɔgɔya fana kɛ yanni a ka bila Samatasɛgɛw kunna.(Kibaru 498, 2013) ETRG.FRA.

ɛsitadi

n stadestade, équipe de foot sitadi kupu Kabarali san 1989 n' o Tara Malisɛgɛw fɛ ani « UFOA » n' o Tara ɛsitadi Maliɛn fɛ (Kibaru 281) ETRG.FRA.

ɛsitasɔn sítasɔn

n stationstation, station d'essence Polisiso nyèmò ye kangari min da mobilitigiw ye, o de y'u ka mobili bilali ye kèrè fè, n'a taji banna, ka taa esansi nyuman nyini èsitasòn na.(Faso kumakan, 1983) - 1948 san: Ndarla «sitasɔn» sigira «IRCT» fɛ. (Jɛkabaara n°65, 1991) ETRG.FRA.

ɛsitorojɛni

n estrogènesestrogènes, oestrogènes Bangekɔlɔsi fɛɛrɛ minnu bɛ fara ɲɔgɔn kan ɔrimɔni suguya 2 bɛ u bɛɛ la ni u bɛ wele ko ɛsitorojɛni ani porojɛsitin. (Dɔgɔtɔrɔ tɛ sigida min na, 2018) ETRG.FRA.

Ɛcopi EcopiEcupi; Ɛtiyopi; Etiyopi

n prop TOPÉthiopie (pays).

Ɛfɛmi→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop ABRABR, FMI, Fond Monétaire International

Ɛli→̌→ 8→n.prop/n : 0 →n.prop : 8→n : 0

n prop NOM ETRGOmar al- (Omar al-Bashir, président du Soudan, 1989-).

Ɛmɛnela→̌→ 5→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 5

n prop ABRABR, MNLA, Mouvement national pour la libération de l'Azawad

Ɛmiya→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop ABRABR, MIA, Mouvement islamique de l'Azawad (existait en janvier -- mai 2013).

Ɛndelimani→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0

n prop TOP (une localité entre Menaka et Ansɔngo).

Ɛndonesi ƐndoneziIndonezi

n prop TOPIndonésie

Ɛndonezi→̌→ 3→n.prop/n : 0 →n.prop : 3→n : 0 Indonezi; Ɛndonesi

n prop TOPIndonésie

Ɛ́ndu→̌→ 6→n.prop/n : 0 →n.prop : 6→n : 0 Híndi; Éndu

n prop TOPInde

Ɛ̀njen→̌→ 0→n.prop/n : 0 →n.prop : 0→n : 0 fr. Indien

n prop TOPOcéan Indien (océan).

Ɛri Irilandi

n prop TOPIrlande (pays).

Ɛ̀ropi ÈrɔpuƐ̀ropu

n prop TOPEurope

Ɛ̀ropu ÈrɔpuƐ̀ropi

n prop TOPEurope

Ɛsipaɲi→̌→ 67→n.prop/n : 0 →n.prop : 67→n : 0

n prop TOPEspagne (pays).

Ɛtiyopi EcopiEcupi; Ɛcopi; Etiyopi

n prop TOPÉthiopie (pays).